6 loại hợp đồng lao động không phải đóng BHXH tại Việt Nam

Không phải mọi hợp đồng lao động đều thuộc diện phải tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc theo quy định của pháp luật. Việc nắm rõ 6 loại hợp đồng lao động không phải đóng BHXH tại Việt Nam sẽ giúp doanh nghiệp và người lao động thực hiện đúng quy định, hạn chế rủi ro pháp lý. Cùng Luật Trí Minh tìm hiểu chi tiết các trường hợp không phải đóng BHXH trong bài viết dưới đây. 

1. Bản chất của quan hệ lao động phải tham gia BHXH theo quy định mới nhất

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 là tăng cường kiểm soát tình trạng doanh nghiệp sử dụng tên gọi khác của hợp đồng để né tránh nghĩa vụ tham gia BHXH. Theo điểm a khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024, người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên hoặc theo thỏa thuận có tên gọi khác nhưng thể hiện đầy đủ bản chất của quan hệ lao động vẫn thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Để xác định có phải quan hệ lao động hay không, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào các yếu tố sau:

• Có công việc được thực hiện và được trả công hoặc tiền lương thường xuyên.
• Có sự quản lý, điều hành hoặc giám sát của bên sử dụng lao động.
• Người làm việc có sự phụ thuộc trong quá trình thực hiện công việc.

Vì vậy, dù hợp đồng được đặt tên là hợp đồng cộng tác viên, hợp đồng khoán việc, hợp đồng dịch vụ hay bất kỳ tên gọi nào khác, nếu đáp ứng các dấu hiệu nêu trên thì vẫn được xác định là hợp đồng lao động và phải tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của pháp luật.

2. 6 loại hợp đồng lao động không phải đóng BHXH tại Việt Nam

2.1. Hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng

Theo Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động chỉ thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc khi làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên. Vì vậy, hợp đồng lao động dưới 01 tháng hiện không phải đóng BHXH bắt buộc.

Loại hợp đồng này có thể được giao kết bằng lời nói hoặc bằng văn bản theo quy định của Bộ luật Lao động 2019. Tuy nhiên, người sử dụng lao động vẫn phải thanh toán cùng kỳ lương một khoản tiền tương ứng với mức đóng BHXH, BHYT và BHTN thuộc trách nhiệm của mình.

Lưu ý: Doanh nghiệp không nên chia nhỏ hợp đồng dài hạn thành nhiều hợp đồng dưới 01 tháng nhằm tránh nghĩa vụ đóng BHXH. Nếu cơ quan có thẩm quyền xác định đây là quan hệ lao động liên tục, doanh nghiệp có thể bị truy thu và xử lý theo quy định.

2.2. Hợp đồng thử việc độc lập

Theo khoản 5 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP, người lao động ký hợp đồng thử việc riêng biệt không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Thời gian thử việc phải tuân thủ quy định của Bộ luật Lao động 2019. Sau khi kết thúc thời gian thử việc, nếu người lao động tiếp tục làm việc và hai bên ký hợp đồng lao động chính thức thì nghĩa vụ tham gia BHXH sẽ phát sinh kể từ thời điểm hợp đồng lao động có hiệu lực.

2.3. Hợp đồng dịch vụ, hợp đồng khoán việc và hợp đồng cộng tác viên

Các loại hợp đồng như hợp đồng dịch vụ, hợp đồng khoán việc hoặc hợp đồng cộng tác viên có bản chất là quan hệ dân sự theo Bộ luật Dân sự 2015 nên không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nếu đáp ứng đúng quy định.

Để được xem là quan hệ dân sự, các hợp đồng này cần đảm bảo:

• Thanh toán dựa trên kết quả hoặc sản phẩm hoàn thành.
• Người thực hiện được chủ động về thời gian và phương thức làm việc.
• Không chịu sự quản lý, điều hành hoặc giám sát như người lao động trong doanh nghiệp.
• Không phải chấm công hoặc tuân thủ nội quy lao động.

Trường hợp doanh nghiệp trả thù lao theo hình thức tiền lương hằng tháng và tồn tại quan hệ quản lý, hợp đồng có thể bị xác định là hợp đồng lao động và phải tham gia BHXH theo quy định.

2.4. Hợp đồng học nghề, tập nghề

Hợp đồng học nghề hoặc tập nghề được lập nhằm mục đích đào tạo, truyền đạt kỹ năng nghề nghiệp theo quy định của Bộ luật Lao động 2019. Trong thời gian học nghề, doanh nghiệp có thể hỗ trợ chi phí hoặc trả lương cho người học mà không làm phát sinh nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc.

Ngoài ra, pháp luật cũng cho phép doanh nghiệp và người học thỏa thuận việc đóng BHXH, BHYT trong thời gian đào tạo nếu có nhu cầu.

2.5. Hợp đồng với người đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng

Theo khoản 7 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Doanh nghiệp vẫn có thể ký hợp đồng lao động với nhóm đối tượng này theo quy định của Bộ luật Lao động. Tuy nhiên, thay vì đóng BHXH, người sử dụng lao động phải trả thêm cùng kỳ lương một khoản tiền tương ứng với mức đóng BHXH thuộc trách nhiệm của mình.

2.6. Hợp đồng lao động với người giúp việc gia đình

Người giúp việc gia đình cũng là một trong những trường hợp không phải tham gia BHXH bắt buộc theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Đối với loại hợp đồng này, các bên bắt buộc phải giao kết bằng văn bản. Đồng thời, người sử dụng lao động phải thanh toán thêm cùng kỳ lương khoản tiền tương ứng với mức đóng BHXH để người giúp việc có thể chủ động tham gia các loại hình bảo hiểm phù hợp nếu có nhu cầu.

3. Doanh nghiệp trốn đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động bị xử lý như thế nào?

Pháp luật hiện hành quy định nhiều chế tài nghiêm khắc đối với hành vi chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động. Từ ngày 01/7/2025, các quy định về xử lý vi phạm tiếp tục được tăng cường với các mức xử lý như sau:

• Bị tính tiền chậm đóng: Theo Nghị định 274/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp chậm đóng BHXH bắt buộc phải nộp thêm khoản tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền và thời gian chậm đóng đối với người lao động thuộc diện tham gia BHXH.
• Bị xác định là hành vi trốn đóng BHXH: Nếu quá 60 ngày kể từ thời hạn yêu cầu khắc phục mà doanh nghiệp vẫn không thực hiện nghĩa vụ, hành vi chậm đóng có thể bị chuyển thành hành vi trốn đóng BHXH theo quy định.
• Xử phạt vi phạm hành chính: Doanh nghiệp có thể bị xử phạt từ 18% đến 20% số tiền phải đóng BHXH nhưng không vượt quá mức xử phạt theo quy định, đồng thời phải truy nộp đầy đủ số tiền BHXH còn thiếu và thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Trường hợp cố ý sử dụng thủ đoạn gian dối để trốn đóng BHXH từ 06 tháng trở lên và đủ điều kiện theo Điều 216 Bộ luật Hình sự, cá nhân vi phạm có thể bị phạt tù đến 07 năm. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt tiền có thể lên đến 03 tỷ đồng.

4. Doanh nghiệp cần lưu ý những gì?

Để hạn chế nguy cơ vi phạm quy định về BHXH khi sử dụng các loại hợp đồng không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, doanh nghiệp nên chủ động thực hiện các biện pháp sau:

• Kiểm tra và rà soát toàn bộ các loại hợp đồng đang áp dụng với người lao động.
• Chuẩn hóa nội dung các mẫu hợp đồng như hợp đồng dịch vụ, hợp đồng khoán việc, hợp đồng cộng tác viên và hợp đồng thử việc để đảm bảo đúng bản chất pháp lý.
• Phối hợp đầy đủ với cơ quan BHXH khi có yêu cầu kiểm tra, thanh tra hoặc cung cấp hồ sơ.
• Thường xuyên rà soát bảng lương, đặc biệt đối với người lao động làm việc không trọn thời gian, nhằm xác định chính xác nghĩa vụ tham gia BHXH theo quy định hiện hành.

5. Luật Trí Minh tư vấn về hợp đồng lao động và BHXH

Việc xác định đúng loại hợp đồng có phải tham gia BHXH hay không không chỉ ảnh hưởng đến chi phí của doanh nghiệp mà còn liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người lao động.

Với đội ngũ luật sư và chuyên gia pháp lý giàu kinh nghiệm, Luật Trí Minh cung cấp các dịch vụ:

• Tư vấn soạn thảo hợp đồng lao động đúng quy định.
• Rà soát hợp đồng cộng tác viên, hợp đồng dịch vụ, hợp đồng khoán việc.
• Tư vấn nghĩa vụ tham gia BHXH theo Luật BHXH 2024.
• Tư vấn xử lý truy thu BHXH và giải quyết tranh chấp lao động.
• Đại diện doanh nghiệp làm việc với cơ quan BHXH.

6. FAQs – Các câu hỏi thường gặp

6.1. Tôi đang làm việc theo Hợp đồng dịch vụ, vậy tôi có thể tự đóng BHXH không?

Hoàn toàn có thể. Mặc dù bạn không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc tại doanh nghiệp, nhưng bạn hoàn toàn có quyền tham gia BHXH tự nguyện. Bạn có thể đăng ký trực tiếp tại cơ quan BHXH cấp quận/huyện hoặc các đại lý thu để tích lũy quyền lợi hưu trí và tử tuất cho tương lai.

6.2. Doanh nghiệp cố tình ký Hợp đồng dịch vụ để “né” BHXH có bị phạt không?

Có. Cơ quan chức năng (Thanh tra lao động, cơ quan BHXH) sẽ căn cứ vào bản chất thực tế của công việc chứ không chỉ nhìn vào tên gọi của hợp đồng. Nếu bạn phải:

• Chịu sự quản lý, điều hành trực tiếp từ người sử dụng lao động.
• Tuân thủ nội quy lao động, giờ giấc làm việc.
• Sử dụng cơ sở vật chất, thiết bị của công ty.
• Nhận thù lao định kỳ hàng tháng. => Đây được coi là quan hệ lao động. Doanh nghiệp sẽ bị truy thu BHXH, đóng phạt vi phạm hành chính và chịu tiền lãi chậm đóng nếu bị kiểm tra.

6.3. Hợp đồng dưới 1 tháng có cần đóng BHXH không?

Theo Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành, người lao động ký hợp đồng lao động có thời hạn từ 1 tháng trở lên mới thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Do đó, hợp đồng dưới 1 tháng hiện không nằm trong diện này. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần cẩn trọng nếu ký liên tục nhiều hợp đồng ngắn hạn cho cùng một vị trí để tránh rủi ro pháp lý về “trốn đóng BHXH”.

Có thể thấy, việc xác định đúng 6 loại hợp đồng lao động không phải đóng BHXH tại Việt Nam không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định của pháp luật mà còn hạn chế rủi ro về truy thu và xử phạt. Trong trường hợp cần trao đổi chi tiết hoặc có nhu cầu sử dụng dịch vụ tại Luật Trí Minh, vui lòng liên hệ qua Email: contact@luattriminh.vn hoặc số Hotline: 024 3766 9599 (Hà Nội) và 028 3933 3323 (TP.HCM) để được hỗ trợ kịp thời.

————————-

Liên hệ để được tư vấn

Hà Nội: 024 3766 9599

TP.HCM: 028 3933 3323

Email: contact@luattriminh.vn

Zalo: https://zalo.me/1348045542689641225

Trụ sở: Tầng 5, Tòa nhà Việt/Viet Tower, Số 1 phố Thái Hà, Phường Đống Đa, Thành Phố Hà Nội

Chi nhánh: Lầu 11, Toà nhà Vimedimex, số 246 Cống Quỳnh, Phường Bến Thành, Thành phố Hồ Chí Minh