Công ty sa thải trái pháp luật thì người lao động được đòi lại quyền lợi gì?

Trong quan hệ lao động, sa thải là hình thức kỷ luật nghiêm khắc nhất mà người sử dụng lao động có thể áp dụng. Tuy nhiên, trên thực tế không ít doanh nghiệp sa thải người lao động trái pháp luật, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Vậy công ty sa thải trái pháp luật thì người lao động được đòi lại quyền lợi gì? Bài viết dưới đây Luật Trí Minh sẽ giúp bạn làm rõ.

1. Thế nào là sa thải trái pháp luật?

Theo quy định của Bộ luật Lao động 2019, sa thải trái pháp luật trước hết là việc công ty chấm dứt hợp đồng mà không có căn cứ chính đáng hoặc vi phạm các trường hợp cấm. Cụ thể, công ty bị coi là làm sai nếu không chứng minh được người lao động phạm các lỗi nặng như trộm cắp, tham ô, tiết lộ bí mật kinh doanh hoặc tự ý bỏ việc 5 ngày cộng dồn trong một tháng. Đặc biệt, pháp luật tuyệt đối cấm việc sa thải người lao động vì lý do kết hôn, mang thai, nghỉ thai sản hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi; nếu vi phạm các điều kiện này, quyết định sa thải mặc nhiên trái pháp luật.

Bên cạnh đó, sa thải trái pháp luật còn bao gồm các vi phạm về trình tự và thủ tục xử lý kỷ luật, ngay cả khi người lao động thực sự có lỗi. Một quy trình đúng chuẩn bắt buộc phải tổ chức cuộc họp xử lý kỷ luật có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động (Công đoàn), có sự mặt của người lao động để thực hiện quyền tự bào chữa và phải được lập thành biên bản. Nếu công ty tự ý ra quyết định mà không mở cuộc họp, không thông báo trước hoặc xử lý kỷ luật khi đã hết thời hiệu quy định, thì việc sa thải đó vẫn bị tòa án tuyên là trái pháp luật và công ty phải thực hiện nghĩa vụ bồi thường.

2. Những trường hợp sa thải trái pháp luật thường gặp

Trên thực tế, người lao động có thể bị sa thải trái với quy định của pháp luật lao động trong các trường hợp phổ biến sau đây:

2.1. Sa thải khi người lao động không thuộc trường hợp được áp dụng hình thức sa thải

Người sử dụng lao động thực hiện sa thải trong khi hành vi của người lao động không thuộc các căn cứ cho phép áp dụng hình thức kỷ luật sa thải theo Bộ luật Lao động, bao gồm các hành vi như:

• Trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích, sử dụng trái phép chất ma túy tại nơi làm việc;
• Tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ; xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động;
• Có hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng đến tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động;
• Thực hiện hành vi quấy rối tình dục tại nơi làm việc đã được quy định cụ thể trong nội quy lao động;
• Bị xử lý kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương hoặc cách chức nhưng tiếp tục tái phạm trong thời gian chưa được xóa kỷ luật;
• Tự ý bỏ việc không có lý do chính đáng từ 05 ngày làm việc cộng dồn trong thời hạn 30 ngày hoặc từ 20 ngày làm việc cộng dồn trong thời hạn 365 ngày, tính từ ngày đầu tiên tự ý bỏ việc.

2.2. Sa thải không tuân thủ nguyên tắc, trình tự, thủ tục theo quy định pháp luật

Việc sa thải bị coi là trái pháp luật nếu người sử dụng lao động không thực hiện đúng trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật lao động theo Bộ luật Lao động và Nghị định 145/2020/NĐ-CP, chẳng hạn như:

• Không chứng minh được lỗi của người lao động;
• Tiến hành xử lý kỷ luật mà không có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở trong trường hợp người lao động là thành viên;
• Xử lý kỷ luật khi người lao động không có mặt và không lập biên bản theo quy định.

2.3. Sa thải khi đã hết thời hiệu xử lý kỷ luật lao động

Người sử dụng lao động ra quyết định sa thải sau khi hết thời hiệu xử lý kỷ luật cũng bị coi là trái pháp luật, cụ thể:

• Thời hiệu xử lý kỷ luật lao động là 06 tháng kể từ ngày xảy ra hành vi vi phạm;
• Trường hợp hành vi vi phạm có liên quan trực tiếp đến tài chính, tài sản, tiết lộ bí mật kinh doanh hoặc bí mật công nghệ của người sử dụng lao động thì thời hiệu xử lý kỷ luật là 12 tháng.

3. Quyền của người lao động khi bị sa thải trái pháp luật

Sa thải là một trong những hình thức xử lý kỷ luật dẫn đến chấm dứt quan hệ lao động theo quy định của pháp luật. Trường hợp quyết định sa thải bị xác định là trái pháp luật, người sử dụng lao động sẽ phải gánh chịu các hậu quả pháp lý tương tự như hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật. Theo Bộ luật Lao động hiện hành, khi bị sa thải trái quy định, người lao động có các quyền lợi sau đây:

3.1. Quyền được tiếp nhận trở lại làm việc theo hợp đồng lao động đã ký

Khi việc sa thải không đúng pháp luật, căn cứ chấm dứt hợp đồng lao động không còn giá trị pháp lý. Do đó, người lao động có quyền yêu cầu người sử dụng lao động nhận lại làm việc theo đúng hợp đồng lao động đã giao kết trước thời điểm bị sa thải.

Trường hợp đã được chi trả trợ cấp thôi việc hoặc trợ cấp mất việc làm trước đó, người lao động có trách nhiệm hoàn trả lại các khoản tiền này cho người sử dụng lao động sau khi quay trở lại làm việc.

Nếu vị trí hoặc công việc theo hợp đồng ban đầu không còn nhưng người lao động vẫn có nguyện vọng tiếp tục làm việc, hai bên có thể thỏa thuận sửa đổi, bổ sung nội dung hợp đồng lao động cho phù hợp với tình hình thực tế.

3.2. Quyền được thanh toán tiền lương, bảo hiểm và khoản bồi thường

Người lao động được:

• Thanh toán đầy đủ tiền lương cho toàn bộ thời gian không được làm việc do bị sa thải trái pháp luật;
• Được người sử dụng lao động truy đóng các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp theo quy định;
• Đồng thời, được bồi thường thêm một khoản tiền ít nhất bằng 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động đã ký kết.

3.3. Quyền được hưởng trợ cấp thôi việc nếu không tiếp tục làm việc

Trong trường hợp người lao động không có nhu cầu quay lại làm việc, ngoài các khoản tiền lương, bảo hiểm và bồi thường nêu trên, người sử dụng lao động còn phải:

• Chi trả trợ cấp thôi việc cho người lao động nếu đã làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên;
• Mức trợ cấp được tính bằng mỗi năm làm việc tương ứng với 1/2 tháng tiền lương, trừ trường hợp người lao động đủ điều kiện hưởng lương hưu theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội.

3.4. Quyền được nhận thêm khoản bồi thường khi người sử dụng lao động không muốn tiếp nhận lại

Trường hợp người sử dụng lao động không có nhu cầu nhận lại người lao động và được sự đồng thuận của người lao động, thì ngoài các khoản tiền bắt buộc như tiền lương, bảo hiểm, bồi thường và trợ cấp thôi việc, hai bên có thể:

• Thỏa thuận thêm một khoản bồi thường bổ sung để chấm dứt hợp đồng lao động;
• Khoản bồi thường này không được thấp hơn 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động.

4. Bị sa thải trái pháp luật, người lao động cần làm gì?

Khi doanh nghiệp áp dụng hình thức kỷ luật sa thải không đúng quy định của pháp luật lao động, người lao động hoàn toàn có quyền chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình thông qua các biện pháp sau đây:

Cách 1: Thực hiện khiếu nại

• Khiếu nại lần đầu: Người lao động gửi đơn khiếu nại trực tiếp đến người sử dụng lao động yêu cầu xem xét lại quyết định sa thải.
• Trường hợp doanh nghiệp không giải quyết, giải quyết chậm hoặc kết quả không thỏa đáng, người lao động có thể tiếp tục:
• Khiếu nại lần hai: Gửi đơn đến Chánh Thanh tra Sở Lao động – Thương binh và Xã hội nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính để được xem xét, xử lý theo thẩm quyền.
  

Cách 2: Yêu cầu hòa giải tranh chấp lao động

Người lao động có thể đề nghị:

Hòa giải viên lao động hoặc Hội đồng trọng tài lao động tham gia giải quyết tranh chấp.

Theo quy định của Bộ luật Lao động năm 2019, hầu hết các tranh chấp lao động cá nhân, bao gồm tranh chấp phát sinh từ kỷ luật sa thải, đều có thể được giải quyết thông qua thủ tục hòa giải nhằm đạt được sự thỏa thuận giữa các bên.

Cách 3: Khởi kiện ra Tòa án có thẩm quyền

Căn cứ Bộ luật Lao động năm 2019 và Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, đối với tranh chấp về xử lý kỷ luật lao động bằng hình thức sa thải, người lao động có quyền:

Trực tiếp khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính để yêu cầu bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Cách 4: Tố giác hành vi vi phạm đến cơ quan công an

Theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), trường hợp người sử dụng lao động vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà sa thải trái pháp luật, gây hậu quả nghiêm trọng cho người lao động, có thể bị:

• Phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng;
• Phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm;
• Hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.

Do đó, nếu việc sa thải trái pháp luật gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống, quyền và lợi ích của người lao động, người lao động có thể tố giác tội phạm đến cơ quan điều tra có thẩm quyền để yêu cầu xử lý theo quy định của pháp luật hình sự.

5. Dịch vụ tư vấn bảo vệ quyền lợi người lao động tại Luật Trí Minh

Trong bối cảnh các tranh chấp lao động ngày càng gia tăng, đặc biệt là các vụ việc liên quan đến kỷ luật sa thải trái pháp luật, việc được tư vấn và hỗ trợ pháp lý kịp thời đóng vai trò hết sức quan trọng. Luật Trí Minh là đơn vị tư vấn pháp luật uy tín, đồng hành cùng người lao động trong việc bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp. Khi sử dụng dịch vụ tại Luật Trí Minh, người lao động sẽ được:

• Tư vấn, đánh giá tính hợp pháp của quyết định sa thải theo quy định của Bộ luật Lao động;
• Hướng dẫn thu thập, rà soát hồ sơ, chứng cứ nhằm chứng minh việc sa thải trái pháp luật;
• Soạn thảo đơn khiếu nại, đơn yêu cầu hòa giải, đơn khởi kiện và các văn bản pháp lý liên quan;
• Đại diện hoặc hỗ trợ người lao động làm việc với doanh nghiệp, hòa giải viên lao động, cơ quan quản lý nhà nước và Tòa án có thẩm quyền;
• Đề xuất phương án giải quyết tranh chấp hiệu quả, giúp người lao động đòi lại đầy đủ tiền lương, bảo hiểm và các khoản bồi thường theo quy định pháp luật.

6. Lý do nên lựa chọn dịch vụ tại Luật Trí Minh

Trong bối cảnh tranh chấp lao động ngày càng phức tạp, việc lựa chọn một đơn vị tư vấn pháp lý uy tín – chuyên sâu – đồng hành đến cùng là yếu tố then chốt giúp người lao động bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Không chỉ am hiểu quy định pháp luật, đơn vị tư vấn còn cần có kinh nghiệm thực tiễn và phương án xử lý linh hoạt cho từng vụ việc cụ thể. Luật Trí Minh chính là đối tác pháp lý đáng tin cậy, được nhiều người lao động lựa chọn khi phát sinh tranh chấp về kỷ luật sa thải và chấm dứt hợp đồng lao động.

• Kinh nghiệm chuyên sâu trong lĩnh vực pháp luật lao động: Luật Trí Minh có đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý am hiểu sâu Bộ luật Lao động và thực tiễn giải quyết các tranh chấp liên quan đến kỷ luật sa thải, chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật.
• Tư vấn đúng trọng tâm – giải pháp phù hợp từng vụ việc: Mỗi hồ sơ đều được nghiên cứu kỹ lưỡng, đánh giá toàn diện để đưa ra phương án bảo vệ quyền lợi hiệu quả, hạn chế rủi ro và tiết kiệm thời gian cho người lao động.
• Hỗ trợ trọn gói từ tư vấn đến tranh tụng: Luật Trí Minh đồng hành cùng người lao động trong suốt quá trình: từ tư vấn ban đầu, soạn thảo hồ sơ, khiếu nại, hòa giải cho đến đại diện làm việc với cơ quan chức năng và Tòa án.
• Minh bạch chi phí – bảo mật thông tin: Chi phí dịch vụ được thông báo rõ ràng ngay từ đầu, không phát sinh bất ngờ; mọi thông tin cá nhân và hồ sơ của khách hàng đều được bảo mật tuyệt đối.
• Đặt quyền lợi hợp pháp của người lao động làm ưu tiên hàng đầu: Luật Trí Minh luôn hướng tới mục tiêu giúp người lao động đòi lại đầy đủ tiền lương, bảo hiểm và các khoản bồi thường theo đúng quy định pháp luật.
• Kinh nghiệm xử lý thực tế đa dạng, tỷ lệ giải quyết thành công cao: Luật Trí Minh đã trực tiếp tư vấn và tham gia giải quyết nhiều vụ việc sa thải trái pháp luật, giúp người lao động đòi lại tiền lương, bảo hiểm và các khoản bồi thường đúng quy định.
• Thời gian xử lý nhanh chóng, hỗ trợ kịp thời khi quyền lợi bị xâm phạm: Đội ngũ chuyên viên pháp lý của Luật Trí Minh luôn sẵn sàng tiếp nhận và xử lý hồ sơ trong thời gian sớm nhất, giúp người lao động hạn chế kéo dài tranh chấp và giảm thiểu thiệt hại phát sinh.

Trên đây là những chia sẻ về quyền của người lao động khi bị sa thải trái pháp luật. Hãy để chúng tôi đồng hành cùng bạn từ những bước đầu tiên, giúp bạn tiết kiệm thời gian, chi phí và tránh rủi ro pháp lý. Trong trường hợp cần trao đổi chi tiết hoặc có nhu cầu sử dụng dịch vụ tại Luật Trí Minh, vui lòng liên hệ qua Email: contact@luattriminh.vn hoặc số Hotline: 024 3766 9599 (Hà Nội) và 028 3933 3323 (TP.HCM) để được đội ngũ luật sư hỗ trợ nhanh chóng và hiệu quả.